By\u0142 ch\u0142odny, mglisty poranek, gdy Pierre, do\u015bwiadczony winiarz z Sauternes, wsta\u0142 wcze\u015bnie, by jak co dzie\u0144 przyjrze\u0107 si\u0119 swoim winoro\u015blom. Winnica, po\u0142o\u017cona w sercu tego regionu, mia\u0142a szczeg\u00f3lne miejsce w jego sercu. Nie by\u0142a najwi\u0119ksza ani najbardziej znana, ale jej wina mia\u0142y wyj\u0105tkowy charakter co przyci\u0105ga\u0142o koneser\u00f3w z ca\u0142ego \u015bwiata. Pierre odziedziczy\u0142 winnic\u0119 po swoim ojcu, kt\u00f3ry z kolei odziedziczy\u0142 j\u0105 po swoim ojcu. Ka\u017cde pokolenie dodawa\u0142o co\u015b nowego, ale jedno pozostawa\u0142o niezmienne \u2013 pasja do tworzenia wyj\u0105tkowego wina. Sekretem Pierre\u2019a by\u0142a jedna winoro\u015bl, kt\u00f3ra ros\u0142a w najstarszej cz\u0119\u015bci winnicy. By\u0142a to staro\u017cytna odmiana Semillon, kt\u00f3r\u0105 jego pradziadek przywi\u00f3z\u0142 z podr\u00f3\u017cy do dalekiej Italii. Ta winoro\u015bl by\u0142a bardziej podatna na rozw\u00f3j szlachetnej ple\u015bni, co nadawa\u0142o winu niespotykan\u0105 g\u0142\u0119bi\u0119 i z\u0142o\u017cono\u015b\u0107. Zbli\u017ca\u0142 si\u0119 czas zbior\u00f3w, a Pierre wiedzia\u0142, \u017ce ten rok mo\u017ce by\u0107 jednym z najlepszych. Ka\u017cdy grono by\u0142o starannie zbierane r\u0119cznie, aby nie uszkodzi\u0107 delikatnych winogron. Pracowali przez ca\u0142y dzie\u0144, a pod koniec zebrali wi\u0119cej ni\u017c kiedykolwiek wcze\u015bniej. W piwnicy Pierre rozpocz\u0105\u0142 proces fermentacji. Obserwowa\u0142, jak moszcz powoli przekszta\u0142ca si\u0119 w z\u0142ocisty nektar. Ka\u017cdego dnia dogl\u0105da\u0142 kadzi, monitoruj\u0105c temperatur\u0119 i poziom cukru, dbaj\u0105c o ka\u017cdy szczeg\u00f3\u0142. Po kilku miesi\u0105cach wino by\u0142o gotowe do butelkowania. Pierre z dum\u0105 zakorkowa\u0142 pierwsz\u0105 butelk\u0119 i odstawi\u0142 j\u0105 na p\u00f3\u0142k\u0119, wiedz\u0105c, \u017ce stworzy\u0142 co\u015b wyj\u0105tkowego. Rok p\u00f3\u017aniej, na corocznym festiwalu win w Bordeaux, Pierre postanowi\u0142 zaprezentowa\u0107 swoje wino. Gdy s\u0119dziowie spr\u00f3bowali jego wina, zapad\u0142a cisza. Smak by\u0142 wyj\u0105tkowy, pe\u0142en nut miodu, moreli, brzoskwi\u0144 i subtelnych przypraw. By\u0142o to wino, kt\u00f3re opowiada\u0142o histori\u0119 regionu, histori\u0119 Pierre\u2019a i jego staro\u017cytnej winoro\u015bli. Pierre zdoby\u0142 g\u0142\u00f3wn\u0105 nagrod\u0119, a jego wino sta\u0142o si\u0119 znane w ca\u0142ym \u015bwiecie. <\/p>\n\n\n\n
B\u0142yskawicznie pojawili si\u0119 po\u015brednicy. Cena wina szybko ros\u0142a, a Pierre nie mia\u0142 na to najmniejszego wp\u0142ywu. Po pewnym czasie prawie 100% dystrybucji by\u0142o poza jego kontrol\u0105. Sprzedawcy oczekiwali coraz ni\u017cszych cen i coraz wy\u017csze jako\u015bci. P\u0142acili z coraz wi\u0119kszym op\u00f3\u017anieniem. Nagle Pierre u\u015bwiadomi\u0142 sobie, \u017ce za\u0142o\u017cy\u0142 sobie na szyj\u0119 z\u0142ot\u0105 p\u0119tl\u0119. Bez sprzeda\u017cy wina, jego winnica szybko by zbankrutowa\u0142a. Jednak nie mia\u0142 najmniejszego wp\u0142ywu na polityk\u0119 cen. Kiedy podczas jednej z wycieczek zagranicznych zobaczy\u0142 w ameryka\u0144skim sklepie cen\u0119 za butelk\u0119, kt\u00f3ra by\u0142a dziesi\u0119ciokrotnie wy\u017csza ni\u017c cena w jego winiarni, poczu\u0142 si\u0119 oszukany przez globalny \u015bwiat. <\/p>\n\n\n\n
Pierwsze gazety by\u0142y p\u0142atne i bez reklam. P\u00f3\u017aniej wydawcy odkryli, \u017ce na ich \u0142amach mog\u0105 pojawia\u0107 si\u0119 oferty firm. To spowodowa\u0142o obni\u017cenie cen, zwi\u0119kszenie nak\u0142ad\u00f3w i sprzeda\u017cy. Tak stworzy\u0142 si\u0119 rynek reklamowy w mediach. W 1896 roku Alfred Harmsworth (p\u00f3\u017aniej znany jako Lord Northcliffe) za\u0142o\u017cy\u0142 brytyjski dziennik „Daily Mail”. Jego nowatorski format gazety charakteryzowa\u0142 si\u0119 kr\u00f3tszymi artyku\u0142ami, du\u017cymi nag\u0142\u00f3wkami oraz bardziej sensacyjnymi tre\u015bciami, co przyci\u0105ga\u0142o szersz\u0105 publiczno\u015b\u0107. Tak powsta\u0142y tabloidy. W Stanach Zjednoczonych znacz\u0105cy wp\u0142yw na rozw\u00f3j tego formatu mia\u0142 Joseph Pulitzer, kt\u00f3ry poprzez „New York World” wprowadza\u0142 techniki przyci\u0105gania czytelnik\u00f3w, jak dramatyczne nag\u0142\u00f3wki i ilustracje. Jego rywal, William Randolph Hearst, r\u00f3wnie\u017c odegra\u0142 kluczow\u0105 rol\u0119, wprowadzaj\u0105c jeszcze bardziej sensacyjne tre\u015bci w „New York Journal”. Tabloidy szybko zdoby\u0142y popularno\u015b\u0107 dzi\u0119ki swojemu sensacyjnemu stylowi, skupieniu na skandalach, celebrytach i zbrodniach, a tak\u017ce przez dost\u0119pno\u015b\u0107 w por\u0119cznym formacie. Zacz\u0119\u0142a si\u0119 era tabloidyzacji. <\/p>\n\n\n\n
Tabloidyzacja to proces, w kt\u00f3rym media, w szczeg\u00f3lno\u015bci prasa, telewizja i internet, przyjmuj\u0105 cechy charakterystyczne dla tabloid\u00f3w, takie jak sensacyjno\u015b\u0107, prostota tre\u015bci, koncentracja na skandalach, celebrytach i kontrowersjach, a tak\u017ce emocjonalny i przyst\u0119pny styl. Poza pras\u0105 drukowan\u0105, w drugiej po\u0142owie XX wieku tabloidyzacja rozszerzy\u0142a si\u0119 na inne media. Telewizja, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 dominuj\u0105cym medium informacyjnym, zacz\u0119\u0142a przejmowa\u0107 elementy tabloidowego stylu. Programy informacyjne i talk-showy coraz cz\u0119\u015bciej koncentrowa\u0142y si\u0119 na skandalach, \u017cyciu celebryt\u00f3w i emocjonalnych historiach, co mia\u0142o przyci\u0105gn\u0105\u0107 szerok\u0105 publiczno\u015b\u0107 i zwi\u0119kszy\u0107 ogl\u0105dalno\u015b\u0107. Za tym sz\u0142y coraz wi\u0119ksze pieni\u0105dze reklamodawc\u00f3w. Pojawi\u0142 si\u0119 nowy bo\u017cek – bo\u017cek ogl\u0105dalno\u015bci, s\u0142uchalno\u015bci i sprzeda\u017cy egzemplarzowej. Z pocz\u0105tkiem XXI wieku internet znacznie przyspieszy\u0142 ten proces. Portale informacyjne, media spo\u0142eczno\u015bciowe i blogi zacz\u0119\u0142y przejmowa\u0107 rol\u0119 tradycyjnych medi\u00f3w, oferuj\u0105c jeszcze bardziej sensacyjne i szybciej dost\u0119pne tre\u015bci. Algorytmy medi\u00f3w spo\u0142eczno\u015bciowych promuj\u0105 tre\u015bci generuj\u0105ce silne emocje, co dodatkowo nap\u0119dza tabloidyzacj\u0119. Pojawi\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c globalne serwisy spo\u0142eczno\u015bciowe, wyszukiwarki, a obecnie – sztuczna inteligencja. Wielcy po\u015brednicy w dystrybucji tre\u015bci, z kt\u00f3rych dzia\u0142ania Pierre (gdyby by\u0142 lokalnym dziennikarzem) nie mia\u0142by nic. <\/p>\n\n\n\n
„Google i Facebook nie prowadz\u0105 redakcji” (red. Andrzej Stankiewicz). Z kolei wed\u0142ug red. Bartosza Holki, automaty Google ucz\u0105 AI kszta\u0142towania tre\u015bci bazuj\u0105cych na tekstach dziennikarskich. Robi\u0105 to 150 tysi\u0119cy razy dziennie. Wczoraj zasi\u0119gi g\u0142\u00f3wnej strony Gazety Wyborczej spad\u0142y o 40%. Przypadek? Nie s\u0105dz\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Wed\u0142ug Reuters Institute for the Study of Journalism<\/a>, fakenews rozchodzi si\u0119 sze\u015bciokrotnie szybciej ni\u017c prawdziwa informacja. W erze deepfake to szczeg\u00f3lne zagro\u017cenie. <\/p>\n\n\n\n Media nie s\u0105 fabryk\u0105 chips\u00f3w. Pisa\u0142em o tym ju\u017c w \u201cSztuce Rynkologii\u201d <\/a>w 2014 roku. Ludzie buduj\u0105 obraz otaczaj\u0105cego ich \u015bwiata dzi\u0119ki mediom. Co cztery lata chodz\u0105 na wybory i podejmuj\u0105 decyzj\u0119 o tym, kto rz\u0105dzi ich pa\u0144stwem, regionem czy miastem. Staj\u0105 si\u0119 tym co czytaj\u0105, czego s\u0142uchaj\u0105 i co ogl\u0105daj\u0105. W \u015bwiecie internetu \u017cyj\u0105 w ba\u0144kach informacyjnych.<\/p>\n\n\n\n Ba\u0144ki informacyjne, znane r\u00f3wnie\u017c jako „filter bubbles”, to zjawisko, w kt\u00f3rym algorytmy personalizuj\u0105ce tre\u015bci w internecie selekcjonuj\u0105 informacje, kt\u00f3re s\u0105 prezentowane u\u017cytkownikom na podstawie ich wcze\u015bniejszych zachowa\u0144 online, takich jak klikni\u0119cia, wyszukiwania i interakcje. W wyniku tego u\u017cytkownicy s\u0105 eksponowani g\u0142\u00f3wnie na tre\u015bci, kt\u00f3re zgadzaj\u0105 si\u0119 z ich wcze\u015bniejszymi pogl\u0105dami i preferencjami, co prowadzi do izolacji od odmiennych opinii i perspektyw. Poj\u0119cie „filter bubble” zosta\u0142o zdefiniowane przez Eli Parisera w jego ksi\u0105\u017cce „The Filter Bubble: What the Internet Is Hiding from You” opublikowanej w 2011 roku. Parisera, dzia\u0142acz internetowy i wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cyciel serwisu Upworthy, zauwa\u017cy\u0142, \u017ce personalizacja tre\u015bci przez internetowe algorytmy, takie jak te stosowane przez Google i Facebook, prowadzi do tworzenia zamkni\u0119tych, jednorodnych \u015brodowisk informacyjnych. W takich \u015brodowiskach u\u017cytkownicy s\u0105 mniej nara\u017ceni na r\u00f3\u017cnorodne informacje i kontrastuj\u0105ce opinie, co mo\u017ce prowadzi\u0107 do polaryzacji pogl\u0105d\u00f3w i wzmacniania istniej\u0105cych przekona\u0144. Na podstawie tych danych algorytmy rekomenduj\u0105 tre\u015bci, kt\u00f3re maj\u0105 najwi\u0119ksze prawdopodobie\u0144stwo zainteresowania u\u017cytkownika. Cho\u0107 takie podej\u015bcie mo\u017ce zwi\u0119kszy\u0107 zaanga\u017cowanie u\u017cytkownik\u00f3w, ogranicza ich dost\u0119p do szerokiego spektrum informacji.<\/p>\n\n\n\n Efekty znamy. Brexit, wybory w USA, ruchy antyszczepionkowe, p\u0142askoziemcy, lawinowy przyrost teorii spiskowych, negacja i brak wiary w badania naukowe, uleganie wp\u0142ywowi wszelkiej ma\u015bci \u201cszamanom umys\u0142u\u201d, kt\u00f3rzy dzi\u0119ki wyrafinowanym technikom socjotechnicznym (nie myli\u0107 z marketingiem) zdobywaj\u0105 i monetyzuj\u0105 rz\u0119dy dusz. <\/p>\n\n\n\n Ba\u0144ki informacyjne mog\u0105 zwi\u0119ksza\u0107 wygod\u0119 i satysfakcj\u0119 z korzystania z internetu. Maj\u0105 kilka powa\u017cnych negatywnych skutk\u00f3w. Przede wszystkim prowadz\u0105 do polaryzacji politycznej i spo\u0142ecznej. U\u017cytkownicy eksponowani s\u0105 g\u0142\u00f3wnie na tre\u015bci zgodne z ich pogl\u0105dami, co umacnia istniej\u0105ce przekonania i podzia\u0142y w spo\u0142ecze\u0144stwie. Z tego powodu trudniej jest prowadzi\u0107 konstruktywne debaty, gdy\u017c ludzie rzadziej s\u0105 konfrontowani z r\u00f3\u017cnymi punktami widzenia. Sprzyjaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c rozprzestrzenianiu fa\u0142szywych informacji, gdy\u017c u\u017cytkownicy s\u0105 mniej nara\u017ceni na tre\u015bci, kt\u00f3re mog\u0105 podwa\u017cy\u0107 ich przekonania. Brak dost\u0119pu do kontrargument\u00f3w i fakt\u00f3w prowadzi do trwa\u0142ego utrzymywania si\u0119 nieprawdziwych przekona\u0144. U\u017cytkownicy otrzymuj\u0105 w\u0105ski zakres informacji, co mo\u017ce prowadzi\u0107 do ograniczonego rozumienia skomplikowanych problem\u00f3w. W efekcie zmniejsza si\u0119 zdolno\u015b\u0107 do krytycznego my\u015blenia i analizowania informacji z r\u00f3\u017cnych \u017ar\u00f3de\u0142.<\/p>\n\n\n\n Ba\u0144ki mog\u0105 r\u00f3wnie\u017c wzmacnia\u0107 stereotypy i uprzedzenia, poniewa\u017c u\u017cytkownicy rzadko spotykaj\u0105 si\u0119 z informacjami, kt\u00f3re mog\u0142yby kwestionowa\u0107 ich pogl\u0105dy. Spo\u0142ecze\u0144stwo staje si\u0119 bardziej podzielone, gdy\u017c ludzie \u017cyj\u0105 w izolowanych grupach informacyjnych, kt\u00f3re rzadko si\u0119 przecinaj\u0105. To wszystko sprawia, \u017ce trudniej jest osi\u0105gn\u0105\u0107 konsensus. <\/p>\n\n\n\n I jeszcze jedno. Klucz filozofii Dr House\u2019a czyli \u201cwszyscy k\u0142ami\u0105\u201d. K\u0142amstwo sta\u0142o si\u0119 w r\u0119kach wyj\u0105tkowym narz\u0119dziem socjotechnicznym. Przestaje si\u0119 liczy\u0107 logika i my\u015blenie krytyczne – zaczyna liczy\u0107 show. Przeczytaj m\u00f3j wpis o debacie Biden Trump<\/a>, gdzie analizuj\u0119 j\u0105 pod k\u0105tem sofizmat\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n To bardzo trudne. Wymaga jednej, podstawowej kwestii. Coraz wi\u0119kszej liczby ludzi, kt\u00f3rzy nie s\u0105 zatruwani czadem. Krzysztof Materna w 2011 roku napisa\u0142: \u201cW najsprawniej dzia\u0142aj\u0105cym pa\u0144stwie, przy wspaniale dzia\u0142aj\u0105cych procedurach, na ko\u0144cu wykonawstwa ustaw, zarz\u0105dze\u0144, przepis\u00f3w stoi cz\u0142owiek. I je\u015bli ten cz\u0142owiek w potocznym znaczeniu jest idiot\u0105, to te przepisy i procedury po prostu nie maj\u0105 sensu\u201d | Charakterologicznie odmienni zaczadzeni<\/a> |. <\/p>\n\n\n\n Dla wszystkich medi\u00f3w wska\u017aniki zasi\u0119g\u00f3w, czytelnictwa, ogl\u0105dalno\u015bci, s\u0142uchalno\u015bci s\u0105 niezmiernie wa\u017cne. To na ich podstawie reklamodawcy, finansuj\u0105cy media, podejmuj\u0105 decyzj\u0119 o bud\u017cetach. \u015awiat medi\u00f3w nie istnieje bez bud\u017cet\u00f3w marketingowych, finansuj\u0105cych reklamami ich dzia\u0142alno\u015b\u0107. Cho\u0107 dla wielu niezale\u017cnych redakcji to trudna pigu\u0142ka do prze\u0142kni\u0119cia, ale finansowanie ze \u015brodk\u00f3w pa\u0144stwowych czy samorz\u0105dowych ko\u0144czy si\u0119 utrat\u0105 niezale\u017cno\u015bci. Dla wielu rozwi\u0105zaniem jest crowdfunding, ale to nadal nisza, w kt\u00f3rej operuj\u0105 niezale\u017cni tw\u00f3rcy czy media fact-checkingowe. <\/p>\n\n\n\n Uwielbiam analizy macierzowe. Wszyscy stratedzy musz\u0105 mie\u0107 w ma\u0142ym palcu takie narz\u0119dzia jak BCG, SWOT czy macierz Ansoffa. Macierz umo\u017cliwia uwolnienie si\u0119 od syndromu niewolnika jednego parametru, czyli zasi\u0119g\u00f3w (internetowych), ogl\u0105dalno\u015bci, poczytno\u015bci czy s\u0142uchalno\u015bci. Wystarczy wprowadzi\u0107 parametr jako\u015bciowy i wygl\u0105da to zupe\u0142nie inaczej.<\/p>\n\n\n\n Stworzy\u0142em Content Impact Matrix (CoIM)<\/strong>, kt\u00f3ra przedstawia zale\u017cno\u015b\u0107 mi\u0119dzy jako\u015bci\u0105 contentu, a zasi\u0119gowo\u015bci\u0105. <\/p>\n\n\n\n Wyja\u015bniam cztery obszary macierzy.<\/p>\n\n\n\n Tre\u015b\u0107 niskiej jako\u015bci z niskimi zasi\u0119gami. <\/strong><\/p>\n\n\n\n Content \u201cw pr\u00f3\u017cni\u201d charakteryzuje si\u0119 s\u0142ab\u0105 jako\u015bci\u0105 wykonania, brakiem warto\u015bci dla odbiorcy, niskim zaanga\u017cowaniem, s\u0142ab\u0105 promocj\u0105 i niezauwa\u017calno\u015bci\u0105. Obejmuje to blogi, artyku\u0142y, filmy, posty w mediach spo\u0142eczno\u015bciowych i podkasty, kt\u00f3re s\u0105 pe\u0142ne b\u0142\u0119d\u00f3w, nieatrakcyjne wizualnie, nie oferuj\u0105 warto\u015bciowych informacji, rozrywki ani edukacji, a tak\u017ce nie generuj\u0105 interakcji. Taki content nie znajduje swojej publiczno\u015bci, gdy\u017c nie jest w stanie przyci\u0105gn\u0105\u0107 i zatrzyma\u0107 uwagi odbiorc\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n Tre\u015b\u0107 wysokiej jako\u015bci, z niskimi zasi\u0119gami. <\/strong><\/p>\n\n\n\n Wysokiej jako\u015bci content, mimo swojej warto\u015bci i staranno\u015bci wykonania, kt\u00f3ry nie osi\u0105ga du\u017cych zasi\u0119g\u00f3w. Taki content cechuje si\u0119 wysok\u0105 jako\u015bci\u0105, staranno\u015bci\u0105 wykonania, dba\u0142o\u015bci\u0105 o szczeg\u00f3\u0142y, estetyk\u0105 i merytoryczn\u0105 warto\u015bci\u0105. Mimo swojej warto\u015bci nie zyska\u0142 szerokiej popularno\u015bci ani du\u017cego grona odbiorc\u00f3w, co wynika z ograniczonej widoczno\u015bci, s\u0142abej promocji, niedostatecznego udost\u0119pniania lub specjalistycznej, niszowej tematyki. Zyskuje uznanie g\u0142\u00f3wnie poprzez organiczne odkrywanie i rekomendacje od os\u00f3b, kt\u00f3re natrafi\u0105 na t\u0119 tre\u015b\u0107 i doceni\u0105 jej jako\u015b\u0107. Przyk\u0142ady takich tre\u015bci obejmuj\u0105 wysokiej jako\u015bci blogi i artyku\u0142y, profesjonalnie zrealizowane filmy, utwory muzyczne lub dzie\u0142a sztuki oraz podkasty o wysokiej jako\u015bci produkcji. Taki content cz\u0119sto czeka na moment, kiedy zostanie odkryty i doceniony przez szersz\u0105 publiczno\u015b\u0107, co mo\u017ce nast\u0105pi\u0107 dzi\u0119ki rekomendacjom, lepszej promocji lub zmianie trend\u00f3w i zainteresowa\u0144.<\/p>\n\n\n\nStajesz sie tym co czytasz, czego s\u0142uchasz i co ogl\u0105dasz<\/h3>\n\n\n\n
Czy warto\u015bciowe tre\u015bci mog\u0105 wygra\u0107 z tabloidem?<\/h3>\n\n\n\n
Content Impact Matrix #CoIM<\/h3>\n\n\n\n
VACUUM (pr\u00f3\u017cnia) <\/h3>\n\n\n\n
HIDDEN GEM (ukryty klejnot)<\/h3>\n\n\n\n