{"id":10644,"date":"2024-10-06T11:02:32","date_gmt":"2024-10-06T11:02:32","guid":{"rendered":"https:\/\/kotarbinski.com\/blogomarketingu\/?p=10644"},"modified":"2024-10-07T06:30:15","modified_gmt":"2024-10-07T06:30:15","slug":"fraudy-influencerow-czyli-przeczytaj-zanim-stracisz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kotarbinski.com\/blogomarketingu\/fraudy-influencerow-czyli-przeczytaj-zanim-stracisz\/","title":{"rendered":"FRAUDY INFLUENCER\u00d3W CZYLI PRZECZYTAJ, ZANIM STRACISZ"},"content":{"rendered":"\n<p>Crowdfunding to jakby zbiera\u0107 na biznes w stylu: <em>\u201eHej, mam genialny pomys\u0142! Dorzu\u0107cie si\u0119, a kiedy\u015b mo\u017ce b\u0119dziecie dumni, \u017ce pomogli\u015bcie stworzy\u0107 co\u015b wielkiego\u201d<\/em>. Tyle, \u017ce w inwestycjach nie chodzi o dum\u0119 i zbawianie \u015bwiata, ale bezpiecze\u0144stwo i zwrot z kapita\u0142u. Dzi\u0119ki internetowi mo\u017cesz zebra\u0107 fundusze na wszystko \u2013 od wynalezienia inteligentnych skarpetek, kt\u00f3re licz\u0105 kroki, po produkcj\u0119 filmu o kosmicznych kotach ratuj\u0105cych \u015bwiat. Gdzie jest haczyk? Czy kto\u015b wie, czy leci z nami pilot?<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\"><a href=\"https:\/\/docs.google.com\/forms\/d\/e\/1FAIpQLSe7AdYSeopHR768aboTS0HIH8_AXTnFeh8p7ULokObXshJ9tg\/viewform\"><strong>KONSULTACJE BIZNESOWE ONLINE. ZOBACZ TERMINY<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<p>\u015awiat finans\u00f3w jest jak nieprzenikniona d\u017cungla \u2013 z jednej strony pe\u0142en perspektyw i obietnic, z drugiej za\u015b kryj\u0105cy pu\u0142apki, kt\u00f3re mog\u0105 przynie\u015b\u0107 katastrofalne skutki. W historii rynk\u00f3w finansowych trudno o bardziej popularny motyw ni\u017c <em>fraudy<\/em> \u2013 oszustwa, kt\u00f3re z biegiem lat i rozwojem technologii staj\u0105 si\u0119 coraz bardziej wyrafinowane. Zjawisko ewoluuje, dostosowuj\u0105c si\u0119 do zmieniaj\u0105cej si\u0119 rzeczywisto\u015bci, a jednym z g\u0142\u00f3wnych bohater\u00f3w tych praktyk s\u0105 piramidy finansowe, zacieraj\u0105ce granice mi\u0119dzy bezpiecznym inwestowaniem, a oszustwem. Wsp\u00f3\u0142czesne technologie, media spo\u0142eczno\u015bciowe oraz internet po\u0142\u0105czone z agresywnymi dzia\u0142aniami reklamowymi oraz markami osobistymi, stwarzaj\u0105 nowe mo\u017cliwo\u015bci dla tw\u00f3rc\u00f3w finansowych pu\u0142apek.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Piramida Ponziego<\/h2>\n\n\n\n<p>Charles Ponzi by\u0142 w\u0142oskim oszustem, kt\u00f3ry zas\u0142yn\u0105\u0142 z tworzenia jednego z najbardziej znanych schemat\u00f3w finansowych, obecnie nazywanego piramid\u0105 Ponziego. Urodzony w 1882 roku we W\u0142oszech, Ponzi wyemigrowa\u0142 do Stan\u00f3w Zjednoczonych na pocz\u0105tku XX wieku. Jego oszustwo mia\u0142o miejsce w latach 1919-1920 i przesz\u0142o do historii jako jeden z najwi\u0119kszych finansowych skandali tamtych czas\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p>Ponzi obiecywa\u0142 inwestorom ogromne zwroty z inwestycji w bardzo kr\u00f3tkim czasie \u2013 nawet 50% zysku w ci\u0105gu 45 dni lub 100% w ci\u0105gu 90 dni. Twierdzi\u0142, \u017ce zarabia te pieni\u0105dze na handlu mi\u0119dzynarodowymi kuponami pocztowymi, kt\u00f3re rzekomo kupowa\u0142 tanio w Europie i sprzedawa\u0142 z du\u017cym zyskiem w Stanach Zjednoczonych. W rzeczywisto\u015bci jednak nie prowadzi\u0142 takiego biznesu na skal\u0119, jak\u0105 deklarowa\u0142.<\/p>\n\n\n\n<p>Schemat dzia\u0142a\u0142 na zasadzie redystrybucji \u2013 zamiast inwestowa\u0107 pieni\u0105dze w rzeczywisty produkt, Ponzi wyp\u0142aca\u0142 obiecane zyski wcze\u015bniejszym inwestorom z wp\u0142at nowych inwestor\u00f3w. System ten m\u00f3g\u0142 funkcjonowa\u0107 tak d\u0142ugo, jak d\u0142ugo tw\u00f3rca znajdowa\u0142 nowych uczestnik\u00f3w gotowych zainwestowa\u0107. Gdy liczba nowych inwestor\u00f3w spad\u0142a, schemat upad\u0142.<\/p>\n\n\n\n<p>W szczytowym momencie w po\u0142owie 1920 roku, firma dziennie przynosi\u0142a wp\u0142aty inwestor\u00f3w w wysoko\u015bci ponad miliona dolar\u00f3w. Jednak ju\u017c w sierpniu 1920 roku zacz\u0119\u0142y si\u0119 pojawia\u0107 podejrzenia i \u015bledztwa prasowe dotycz\u0105ce legalno\u015bci biznesu. Wkr\u00f3tce potem schemat si\u0119 zawali\u0142, a tysi\u0105ce inwestor\u00f3w straci\u0142o swoje pieni\u0105dze.<\/p>\n\n\n\n<p>Charles Ponzi zosta\u0142 aresztowany, skazany i ostatecznie deportowany do W\u0142och. Cho\u0107 jego \u017cycie po oszustwie by\u0142o burzliwe, jego nazwisko sta\u0142o si\u0119 synonimem schemat\u00f3w oszustw finansowych opartych o model piramidy. Takie modele maj\u0105 wsp\u00f3ln\u0105 cech\u0119 \u2013 wyp\u0142acaj\u0105 zyski wcze\u015bniejszym inwestorom z pieni\u0119dzy nowych uczestnik\u00f3w, zamiast generowa\u0107 realne dochody z dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej. Upadaj\u0105, gdy brakuje nowych inwestor\u00f3w, co prowadzi do bankructwa i strat.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Historia lubi si\u0119 powtarza\u0107<\/h2>\n\n\n\n<p>Historia zna wiele przypadk\u00f3w podobnych fraud\u00f3w, z kt\u00f3rych najg\u0142o\u015bniejsze to cho\u0107by Bernie Madoff, kt\u00f3ry oszuka\u0142 swoich inwestor\u00f3w na kwot\u0119 ponad 60 miliard\u00f3w dolar\u00f3w, czy Jordan Belfort, kt\u00f3rego historia sta\u0142a si\u0119 inspiracj\u0105 dla filmu &#8222;Wilk z Wall Street&#8221;. Madoff by\u0142 uwa\u017cany za finansowego geniusza, a jego model oszustwa przekracza\u0142 wszelkie wyobra\u017cenia. Schemat, kt\u00f3ry stworzy\u0142, przynosi\u0142 zyski przez dekady, poniewa\u017c udawa\u0142o mu si\u0119 pozyskiwa\u0107 kolejnych klient\u00f3w gotowych zaufa\u0107 jego rzekomej wiedzy inwestycyjnej. Madoff potrafi\u0142 sprytnie generowa\u0107 fa\u0142szywy obieg dokument\u00f3w dla inwestor\u00f3w oraz przykrywa\u0107 oszuka\u0144cze praktyki legaln\u0105 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 inwestycyjn\u0105.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Nie tylko jednostki tworz\u0105 piramidy finansowe \u2013 na poziomie pa\u0144stw r\u00f3wnie\u017c zdarzaj\u0105 si\u0119 wielkie oszustwa. Przyk\u0142adem jest Grecja, kt\u00f3rej manipulacje finansowe zwi\u0105zane z wej\u015bciem do strefy euro by\u0142y szeroko komentowane. Fa\u0142szywe raporty dotycz\u0105ce zad\u0142u\u017cenia i deficytu bud\u017cetowego pozwoli\u0142y krajowi na do\u0142\u0105czenie do unii walutowej, co p\u00f3\u017aniej doprowadzi\u0142o do kryzysu finansowego i konieczno\u015bci ratowania ca\u0142ej gospodarki przez instytucje mi\u0119dzynarodowe. Cho\u0107 Grecja jest najcz\u0119\u015bciej przywo\u0142ywana, to podobne praktyki mia\u0142y miejsce tak\u017ce we Francji czy innych krajach europejskich.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\"><a href=\"https:\/\/docs.google.com\/forms\/d\/e\/1FAIpQLSe7AdYSeopHR768aboTS0HIH8_AXTnFeh8p7ULokObXshJ9tg\/viewform\"><strong>KONSULTACJE BIZNESOWE ONLINE. ZOBACZ TERMINY<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Wykorzystanie crowdfundingu w tworzeniu piramid finansowych<\/h2>\n\n\n\n<p>Jednak to, co jeszcze kilkana\u015bcie lat temu kojarzy\u0142o si\u0119 g\u0142\u00f3wnie z korporacyjnymi oszustwami czy nieuczciwymi funduszami inwestycyjnymi, dzi\u015b przenios\u0142o si\u0119 do sfery cyfrowej. Obecnie jednym z najcz\u0119\u015bciej wykorzystywanych narz\u0119dzi do tworzenia piramid finansowych jest zbieranie \u015brodk\u00f3w od spo\u0142eczno\u015bci na r\u00f3\u017cnego rodzaju projekty. Zjawisko to, na pierwszy rzut oka, wydaje si\u0119 korzystne \u2013 inwestorzy mog\u0105 finansowa\u0107 innowacyjne pomys\u0142y, a w zamian za to liczy\u0107 na udzia\u0142 w zyskach z ich realizacji. Rzeczywisto\u015b\u0107 jednak bywa daleka od tych oczekiwa\u0144 i jest zwi\u0105zana z konstrukcj\u0105 samego modelu biznesowego i jego wprowadzenia na rynek #rynkologia.<\/p>\n\n\n\n<p>Wsp\u00f3\u0142czesne piramidy korzystaj\u0105ce z crowdfundingu s\u0105 cz\u0119sto wyj\u0105tkowo trudne do rozpoznania, poniewa\u017c ukrywaj\u0105 si\u0119 za fasad\u0105 legalnych kampanii. Standardowo rynki finansowe podlegaj\u0105 szeregu regulacjom prawnym, kt\u00f3re koncentruj\u0105 si\u0119 na bezpiecze\u0144stwie powierzanych kapita\u0142\u00f3w. Nowe przedsi\u0119wzi\u0119cia poszukuj\u0105ce finansowania w crowdfundingu realizowane s\u0105 cz\u0119sto w formie agresywnej reklamie, nierzadko z udzia\u0142em znanych influencer\u00f3w czy os\u00f3b publicznych. Wystarczy chwila sp\u0119dzona w mediach spo\u0142eczno\u015bciowych, aby zobaczy\u0107 posty promuj\u0105ce kolejn\u0105 &#8222;genialn\u0105 okazj\u0119 inwestycyjn\u0105&#8221;, z kt\u00f3rej rzekomo korzystaj\u0105 znane postacie. Rzekomo pewne zyski, kt\u00f3re maj\u0105 przynie\u015b\u0107 szybki i \u0142atwy doch\u00f3d, przyci\u0105gaj\u0105 inwestor\u00f3w poszukuj\u0105cych szybkiej drogi do wzbogacenia si\u0119. Najcz\u0119\u015bciej obiecywane s\u0105 o wiele wi\u0119ksze zyski w kr\u00f3tkim czasie. Tutaj zawsze powinna zapala\u0107 si\u0119 alarmowa lampka.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>To, co r\u00f3\u017cni piramidy finansowe od ich tradycyjnych odpowiednik\u00f3w, to fakt, \u017ce inwestorzy cz\u0119sto wierz\u0105, \u017ce wspieraj\u0105 innowacyjne projekty \u2013 nowe technologie, startupy, inicjatywy spo\u0142eczne. Niestety, czasami jest to jedynie iluzja. W rzeczywisto\u015bci nie ma \u017cadnych realnych produkt\u00f3w ani us\u0142ug, kt\u00f3re generowa\u0142yby zysk. Nikt bowiem nie jest w stanie racjonalnie przewidzie\u0107 czy innowacyjna oferta zako\u0144czy si\u0119 sukcesem. #rynkologia<\/p>\n\n\n\n<p>Jedynym celem zbi\u00f3rek jest przyci\u0105ganie kolejnych inwestor\u00f3w, kt\u00f3rych wp\u0142aty s\u0105 redystrybuowane do wcze\u015bniejszych uczestnik\u00f3w, a organizatorzy schematu wzbogacaj\u0105 si\u0119 kosztem innych. W takich przypadkach zysk czerpi\u0105 tylko ci, kt\u00f3rzy stoj\u0105 na szczycie piramidy, a wi\u0119kszo\u015b\u0107 uczestnik\u00f3w traci swoje pieni\u0105dze.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Dlaczego crowdfunding jest podatny na oszustwa?<\/h2>\n\n\n\n<p>Zbi\u00f3rki internetowe sta\u0142y si\u0119 popularnym narz\u0119dziem do finansowania projekt\u00f3w, poniewa\u017c umo\u017cliwiaj\u0105 gromadzenie kapita\u0142u od du\u017cej liczby ludzi, cz\u0119sto przy stosunkowo niskich wk\u0142adach. To tzw. rynek rozproszony (du\u017ca grupa wp\u0142acaj\u0105cych, relatywnie niewielkie kwoty jak na warunki inwestycyjne). W przypadku Manufaktury Piwa W\u00f3dki i Wina cyt. <em>\u201czatrzymania dotycz\u0105 oszustwa znacznej warto\u015bci, w wyniku kt\u00f3rego poszkodowanych zosta\u0142o ponad 5 tysi\u0119cy os\u00f3b. Prokuratura szacuje, \u017ce suma strat wynosi blisko 70 mln z\u0142.\u201d<\/em>. [ <a href=\"https:\/\/www.mycompanypolska.pl\/artykul\/janusz-palikot-uslyszal-osiem-zarzutow-biznesmen-twierdzi-ze-jest-niewinny\/16116\">My Company Polska <\/a>]. \u0141atwe obliczenie wskazuje na \u015bredni\u0105 warto\u015b\u0107 inwestycji na poziomie 14tys. z\u0142.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Pozornie demokratyczne podej\u015bcie do inwestowania sprawia, \u017ce wiele os\u00f3b jest gotowych zainwestowa\u0107 swoje oszcz\u0119dno\u015bci, licz\u0105c na przysz\u0142e zyski. Niestety, ta decentralizacja odpowiedzialno\u015bci sprawia r\u00f3wnie\u017c, \u017ce systemy crowdfundingowe s\u0105 podatne na fraudy.<\/p>\n\n\n\n<p>Jednym z g\u0142\u00f3wnych problem\u00f3w jest brak realnych kompetencji inwestor\u00f3w. Osoby, kt\u00f3re decyduj\u0105 si\u0119 na inwestowanie w tej formule, cz\u0119sto nie maj\u0105 wystarczaj\u0105cej wiedzy na temat rynku finansowego czy analizy biznesowej. Wystarczy obietnica szybkiego zysku i \u0142adnie zaprojektowana kampania reklamowa, aby przyci\u0105gn\u0105\u0107 ich uwag\u0119. Inwestorzy, zw\u0142aszcza celebryci, sportowcy czy osoby o du\u017cej rozpoznawalno\u015bci, rzadko maj\u0105 g\u0142\u0119bok\u0105 wiedz\u0119 o niuansach finansowych. Opieraj\u0105 si\u0119 na intuicji, sugestiach swoich doradc\u00f3w lub po prostu na wierze, \u017ce ich inwestycja przyniesie zyski, bo kto\u015b inny w to wierzy.<\/p>\n\n\n\n<p>Jednym z kluczowych element\u00f3w, kt\u00f3ry warto rozumie\u0107 w inwestowaniu w nowe przedsi\u0119wzi\u0119cia jest EBITDA. EBITDA to skr\u00f3t od <em>Earnings Before Interest, Taxes, Depreciation, and Amortization,<\/em> czyli zysk przed odsetkami, podatkami, amortyzacj\u0105 i deprecjacj\u0105. Wska\u017anik finansowy pokazuje, ile przedsi\u0119biorstwo zarabia na swojej podstawowej dzia\u0142alno\u015bci operacyjnej, bez uwzgl\u0119dniania koszt\u00f3w zwi\u0105zanych z finansowaniem d\u0142ug\u00f3w (odsetki), zobowi\u0105zaniami podatkowymi, oraz amortyzacj\u0105 i deprecjacj\u0105 maj\u0105tku trwa\u0142ego. EBITDA to miara \u201eczystej\u201d wydajno\u015bci operacyjnej firmy, pozwalaj\u0105c na por\u00f3wnanie jej z innymi firmami, niezale\u017cnie od ich polityki finansowania, struktury podatkowej czy inwestycji w maj\u0105tek trwa\u0142y. Dzi\u0119ki temu mo\u017cna dowiedzie\u0107 si\u0119, ile firma faktycznie generuje zysk\u00f3w ze swojej dzia\u0142alno\u015bci podstawowej przed uwzgl\u0119dnieniem czynnik\u00f3w finansowych i ksi\u0119gowych, kt\u00f3re mog\u0105 si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0107 w zale\u017cno\u015bci od kraju, bran\u017cy czy indywidualnej sytuacji firmy.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\"><a href=\"https:\/\/docs.google.com\/forms\/d\/e\/1FAIpQLSe7AdYSeopHR768aboTS0HIH8_AXTnFeh8p7ULokObXshJ9tg\/viewform\"><strong>KONSULTACJE BIZNESOWE ONLINE. ZOBACZ TERMINY<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Brak realnego produktu \u2013 sygna\u0142 ostrzegawczy<\/h2>\n\n\n\n<p>Jednym z kluczowych sygna\u0142\u00f3w ostrzegawczych, \u017ce mamy do czynienia z piramid\u0105 finansow\u0105, jest brak rzeczywistego produktu lub us\u0142ugi. Zyski z inwestycji musz\u0105 pochodzi\u0107 z realnych \u017ar\u00f3de\u0142, takich jak sprzeda\u017c. Je\u015bli nie ma konkretnego modelu biznesowego, a wszystko opiera si\u0119 na obietnicach przysz\u0142ych zysk\u00f3w, warto si\u0119 zastanowi\u0107, czy nie jeste\u015bmy w\u0142a\u015bnie wci\u0105gani w piramid\u0119. Warto te\u017c pami\u0119ta\u0107, \u017ce w przypadku zbi\u00f3rek na genialny wynalazek, warto by powsta\u0142 jego prototyp. Prototyp z kolei nie oznacza, \u017ce firma b\u0119dzie w stanie zapewni\u0107 sprawno\u015b\u0107 w zakresie uruchomienia pe\u0142nej produkcji przemys\u0142owej, logistyki czy obs\u0142ugi reklamacji. Sam pomys\u0142 na nawet najbardziej fantastyczn\u0105 mark\u0119 nie wystarcza, kiedy trzeba zbudowa\u0107 ca\u0142o\u015b\u0107 modelu biznesu.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Wsp\u00f3\u0142czesne oszustwa cz\u0119sto polegaj\u0105 na promowaniu projekt\u00f3w, kt\u00f3re s\u0105 niejasno opisane lub w rzeczywisto\u015bci nie istniej\u0105. To tylko przykrywka, maj\u0105ca na celu przyci\u0105gni\u0119cie inwestor\u00f3w, kt\u00f3rzy nie zdaj\u0105 sobie sprawy z braku realnych fundament\u00f3w finansowych. Na przyk\u0142ad, organizatorzy kampanii mog\u0105 obiecywa\u0107 rozw\u00f3j technologii, kt\u00f3ra zmieni \u015bwiat, jednak nie przedstawiaj\u0105 \u017cadnych konkret\u00f3w dotycz\u0105cych sposobu jej wdro\u017cenia.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Inn\u0105 kategori\u0105 s\u0105 wizjonerzy, marzyciele, kt\u00f3rzy mog\u0105 mie\u0107 genialne pomys\u0142y, ale bez weryfikacji i zaplanowania konkretnego modelu biznesowego nic z tego nie b\u0119dzie.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Jeszcze inn\u0105 kategori\u0105, s\u0105 fantastyczne pomys\u0142y po\u0142\u0105czone z doskona\u0142ymi modelami biznesowymi, kt\u00f3rych \u2026 klienci nie chc\u0105 kupi\u0107. I nikt nie wie dlaczego. Tak by\u0142o z histori\u0105 tablet\u00f3w. #rynkologia<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Wykorzystanie influcencer\u00f3w we fraudach<\/h2>\n\n\n\n<p>Influencerzy odgrywaj\u0105 coraz wi\u0119ksz\u0105 rol\u0119 w kampaniach crowdfundingowych, zar\u00f3wno tych uczciwych, jak i tych oszuka\u0144czych. S\u0105 istotnym je\u017celi nie kluczowym elementem kampanii reklamowych. Ze wzgl\u0119du na szerokie zasi\u0119gi i zdolno\u015b\u0107 budowania relacji z publiczno\u015bci\u0105, zaufanie jakim obdarzy\u0142a ich internetowa spo\u0142eczno\u015b\u0107, influencerzy stali si\u0119 pot\u0119\u017cnym narz\u0119dziem, kt\u00f3re jest niestety r\u00f3wnie\u017c wykorzystywane przez organizator\u00f3w oszustw finansowych.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>1. Budowanie fa\u0142szywej wiarygodno\u015bci<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p>Influencerzy cz\u0119sto postrzegani s\u0105 jako zaufane osoby, z kt\u00f3rymi ich obserwuj\u0105cy czuj\u0105 emocjonaln\u0105 wi\u0119\u017a. Osoby \u015bledz\u0105ce influencer\u00f3w s\u0105 sk\u0142onne wierzy\u0107, \u017ce polecane przez nich produkty czy projekty s\u0105 godne zaufania. Gdy influencerzy promuj\u0105 dany projekt, ich obserwuj\u0105cy cz\u0119sto zak\u0142adaj\u0105, \u017ce zosta\u0142 on zweryfikowany i jest bezpieczny.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>2. Promowanie \u201einwestycyjnych okazji\u201d<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p>Influencerzy mog\u0105 by\u0107 op\u0142acani za promowanie inwestycji lub mie\u0107 w nich udzia\u0142y. Reklamowane projekty cz\u0119sto obiecuj\u0105 nadzwyczaj wysokie zwroty, a influencerzy przedstawiaj\u0105 je jako wyj\u0105tkow\u0105 okazj\u0119, kt\u00f3ra pozwoli ich obserwuj\u0105cym zarobi\u0107 du\u017co pieni\u0119dzy w kr\u00f3tkim czasie oraz wykorzystuj\u0105 model <em>\u201etylko tu i teraz, podejmij decyzj\u0119 natychmiast\u201d, <\/em>czyli typow\u0105 manipulacj\u0119 emocjonaln\u0105. Bywa te\u017c, \u017ce nie zdaj\u0105 sobie sprawy, \u017ce projekt mo\u017ce by\u0107 oszustwem, albo po prostu ignoruj\u0105 to w zamian za atrakcyjne wynagrodzenie. \u015awiadomo\u015b\u0107 oszustwa przez influencera (lub jej brak) jest kluczowym elementem w kontek\u015bcie prawa karnego.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>3. Wzbudzanie \u201eefektu FOMO\u201d (Fear of Missing Out)<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p>Oszu\u015bci manipuluj\u0105 emocjami poprzez tworzenie poczucia presji i pilno\u015bci, wykorzystuj\u0105c do tego influencer\u00f3w. Influencerzy, poprzez swoje posty i relacje, mog\u0105 wywo\u0142ywa\u0107 efekt FOMO u swoich odbiorc\u00f3w, zach\u0119caj\u0105c ich do szybkiego dzia\u0142ania, zanim okazja inwestycyjna &#8222;zniknie&#8221;. Przyk\u0142adem mog\u0105 by\u0107 posty sugeruj\u0105ce, \u017ce influencer ju\u017c sam zainwestowa\u0142 w projekt i osi\u0105gn\u0105\u0142 zyski, co mo\u017ce przekona\u0107 ich fan\u00f3w, \u017ce przegapiaj\u0105 \u201e\u017cyciow\u0105 okazj\u0119\u201d. W lipcu 2024 roku influencerzy z popularnego show &#8222;Love Island. Wyspa mi\u0142o\u015bci&#8221; oraz &#8222;Ekipy z Newcastle&#8221; stan\u0119li przed s\u0105dem. Posz\u0142o o oszustwa inwestycyjne i straty sporych pieni\u0119dzy. 80% u\u017cytkownik\u00f3w, kt\u00f3rzy zaufali celebrytom i zainwestowali, straci\u0142o pieni\u0105dze bezpowrotnie. [ <a href=\"https:\/\/www.telepolis.pl\/tech\/bezpieczenstwo\/influencerzy-promowali-falszywe-inwestycje-klienci-stracili-pieniadze\">Telepolis<\/a> ] [ <a href=\"https:\/\/www.bbc.com\/news\/articles\/crgyg62wn7po\">BBC<\/a> ].<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>4. Brak kompetencji finansowych u influencer\u00f3w<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p>Wiele os\u00f3b odgrywaj\u0105cych rol\u0119 influencer\u00f3w nie posiada wiedzy finansowej ani umiej\u0119tno\u015bci oceny ryzyka zwi\u0105zanego z inwestycjami. Cz\u0119sto promuj\u0105 projekty, nie zdaj\u0105c sobie sprawy z ich rzeczywistej natury, co czyni ich \u0142atwym celem dla oszust\u00f3w. Mog\u0105 by\u0107 przekonani, \u017ce promuj\u0105 rzeczywi\u015bcie innowacyjny projekt lub uczciw\u0105 inicjatyw\u0119, poniewa\u017c organizatorzy oszustwa przedstawi\u0105 im fa\u0142szywe dane lub stworz\u0105 profesjonalnie wygl\u0105daj\u0105c\u0105 kampani\u0119.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>5. Dzia\u0142ania w sieciach spo\u0142eczno\u015bciowych<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p>Fraudy cz\u0119sto korzystaj\u0105 z szerokiego zasi\u0119gu, jakie oferuj\u0105 media spo\u0142eczno\u015bciowe (<a href=\"https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Efekt_kuli_%C5%9Bnie%C5%BCnej\">efekt kuli \u015bnie\u017cnej<\/a>) oraz efekt\u00f3w viralowych. Influencerzy s\u0105 wykorzystywani jako narz\u0119dzie do dystrybucji tre\u015bci, w tym promowania fa\u0142szywych projekt\u00f3w. Mog\u0105 zamieszcza\u0107 posty, nagrywa\u0107 wideo, prowadzi\u0107 relacje na \u017cywo, opowiadaj\u0105c o swoich rzekomych sukcesach inwestycyjnych i zach\u0119caj\u0105c do do\u0142\u0105czenia do projektu. Przy odpowiednio du\u017cej liczbie obserwuj\u0105cych, wiadomo\u015b\u0107 mo\u017ce rozprzestrzeni\u0107 si\u0119 wirusowo, przyci\u0105gaj\u0105c setki, je\u015bli nie tysi\u0105ce os\u00f3b. Ten model dzia\u0142ania wykorzystuje cz\u0119sto deepfakes, kt\u00f3rego ofiar\u0105 w Polsce jest m.in. Rafa\u0142 Brzoska i wiele innych znanych postaci [ <a href=\"https:\/\/www.mycompanypolska.pl\/artykul\/rafal-brzoska-po-raz-kolejny-padl-ofiara-deepfake-a-polski-startup-potwierdza-ze-video-jest-sfalszowane\/15309\">My Company Polska <\/a>]. Najbardziej \u201ceksploatowan\u0105\u201d pod tym wzgl\u0119dem postaci\u0105 na \u015bwiecie jest Elon Musk. Takie oszustwa nazywane s\u0105 Quantum AI [ <a href=\"https:\/\/5865987.fs1.hubspotusercontent-na1.net\/hubfs\/5865987\/SODF%202024.pdf\">raport The State of Deepfakes 2024 autorstwa Sensity PDF<\/a> ].&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>6. Wzmacnianie iluzji \u201esukcesu\u201d<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p>Influencerzy cz\u0119sto przedstawiaj\u0105 \u017cycie pe\u0142ne sukces\u00f3w i luksusu, co mo\u017ce wzmocni\u0107 przekaz fa\u0142szywych projekt\u00f3w. Obserwatorzy, widz\u0105c <em>lifestyle <\/em>influencer\u00f3w, mog\u0105 by\u0107 bardziej sk\u0142onni uwierzy\u0107, \u017ce promowane przez nich projekty rzeczywi\u015bcie przynios\u0105 obiecywane zyski. Ten lanserski obraz dobrobytu mo\u017ce by\u0107 kluczowym elementem manipulacji, kt\u00f3ry przyci\u0105ga ludzi do inwestycji, w nadziei na na\u015bladowanie stylu \u017cycia swoich ulubie\u0144c\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>7. Ograniczona odpowiedzialno\u015b\u0107<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p>Influencerzy cz\u0119sto nie ponosz\u0105 bezpo\u015bredniej odpowiedzialno\u015bci za skutki swoich rekomendacji, co sprawia, \u017ce mog\u0105 \u0142atwiej zgodzi\u0107 si\u0119 na promowanie podejrzanych projekt\u00f3w. W wielu przypadkach, gdy oszustwo wychodzi na jaw, influencerzy wycofuj\u0105 si\u0119, twierdz\u0105c, \u017ce sami zostali oszukani lub \u017ce po prostu polecali co\u015b, w co wierzyli, bez pe\u0142nego zrozumienia konsekwencji. Inna reakcja to <em>\u201eprzepraszam poszkodowanych, ale po prostu biznes nie wyszed\u0142\u201d<\/em>. Jeszcze inni <em>\u201cnic nie wiedzia\u0142em, nic nie s\u0142ysza\u0142em, p\u0142acili mi po prostu za promocj\u0119 i tyle\u201d<\/em>. Niestety, \u015bwiadomo\u015b\u0107 przekr\u0119tu (lub jej brak) jest bardzo trudna do udowodnienia.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>8. Niejasna komunikacja dotycz\u0105ca ryzyka<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p>Jednym z problem\u00f3w zwi\u0105zanych z udzia\u0142em influencer\u00f3w w promowaniu projekt\u00f3w inwestycyjnych jest brak odpowiedniego zaznaczenia ryzyka. Mikroinwestowanie samo w sobie wi\u0105\u017ce si\u0119 z du\u017cym ryzykiem, jednak kampanie reklamuj\u0105ce projekt koncentruj\u0105 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na potencjalnych korzy\u015bciach, marginalizuj\u0105c lub wr\u0119cz ignoruj\u0105c ryzyko utraty kapita\u0142u. <strong>Mamy na rynku bardzo ma\u0142o projekt\u00f3w promuj\u0105cych stabilno\u015b\u0107 i bezpiecze\u0144stwo inwestycyjne, a nie wysoki zwrot.<\/strong> To sprawia, \u017ce inwestorzy mog\u0105 nie zdawa\u0107 sobie sprawy z realnych zagro\u017ce\u0144.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\"><a href=\"https:\/\/docs.google.com\/forms\/d\/e\/1FAIpQLSe7AdYSeopHR768aboTS0HIH8_AXTnFeh8p7ULokObXshJ9tg\/viewform\"><strong>KONSULTACJE BIZNESOWE ONLINE. ZOBACZ TERMINY<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>Jak si\u0119 chroni\u0107?<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p>Je\u015bli obserwujesz influencera promuj\u0105cego kampani\u0119 crowdfundingow\u0105 lub projekt inwestycyjny:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Nie ufaj bezkrytycznie. <\/strong>Nawet je\u015bli influencer jest znany i zaufany, nie oznacza to, \u017ce promowany przez niego projekt jest bezpieczny. Sprawd\u017a samodzielnie wszystkie informacje i zapoznaj si\u0119 z projektem. Nie znasz si\u0119? Zapytaj si\u0119 kogo\u015b, kto si\u0119 zna. Nie znasz nikogo takiego? To chocia\u017c poczytaj Micha\u0142a Szafra\u0144skiego (<a href=\"https:\/\/jakoszczedzacpieniadze.pl\/\">Jak oszcz\u0119dza\u0107 pieni\u0105dze<\/a>) lub Ma\u0107ka Samcika (<a href=\"https:\/\/subiektywnieofinansach.pl\/\">Subiektywnie o finansach<\/a>). Wiedza nie boli.&nbsp;&nbsp;&nbsp;<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Zwracaj uwag\u0119 na szczeg\u00f3\u0142y. <\/strong>Sprawd\u017a, czy projekt ma realny plan biznesowy, transparentne informacje finansowe i klarown\u0105 struktur\u0119 zarz\u0105dzania. Oczekuj regularnego raportowania. Poczytaj co to jest<a href=\"https:\/\/www.dfinsolutions.com\/knowledge-hub\/thought-leadership\/knowledge-resources\/what-investor-relations\"><em> investor relations<\/em><\/a> (jedno z ga\u0142\u0119zi public relations).&nbsp;<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Badaj organizator\u00f3w projektu. <\/strong>Zbadaj t\u0142o i do\u015bwiadczenie os\u00f3b stoj\u0105cych za projektem. Unikaj projekt\u00f3w prowadzonych przez osoby bez odpowiedniej historii i reputacji.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Unikaj presji. <\/strong>Je\u015bli influencer zach\u0119ca do szybkiej decyzji i sugeruje, \u017ce musisz dzia\u0142a\u0107 teraz, aby \u201enie przegapi\u0107 okazji\u201d, na dodatek gdzie\u015b na stronie masz zegar odliczaj\u0105cy czas, b\u0105d\u017a szczeg\u00f3lnie ostro\u017cny.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Podejmuj ryzyko \u015bwiadomie. <\/strong>Stara zasada inwestycyjna pszcz\u00f3\u0142 m\u00f3wi, \u017ceby nie inwestowa\u0107 wszystkiego co si\u0119 posiada w jeden instrument. <strong>B\u0105d\u017a r\u00f3wnie\u017c \u015bwiadom tego, \u017ce mo\u017cesz straci\u0107 \u015brodki inwestycyjne nie dlatego, \u017ce kto\u015b Ci\u0119 oszuka\u0142, ale projekt naprawd\u0119 poni\u00f3s\u0142 pora\u017ck\u0119 rynkow\u0105. <\/strong>To w \u015bwiecie biznesu normalne zjawisko. #rynkologia<\/li>\n\n\n\n<li><strong><a href=\"https:\/\/www.knf.gov.pl\/dla_konsumenta\/ostrzezenia_publiczne\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" title=\"\">Czytaj ostrze\u017cenia Komisji Nadzoru Finansowego.<\/a><\/strong> Masa ludzi straci\u0142a swoje pieni\u0105dze w wyniku tego drobnego przeoczenia. <\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Filmy o fraudach, kt\u00f3re warto obejrze\u0107<\/h2>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>1. &#8222;Wilk z Wall Street&#8221; (2013)<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p>Re\u017cyseria: Martin Scorsese<br>Film oparty na prawdziwej historii Jordana Belforta, brokera gie\u0142dowego, kt\u00f3ry stworzy\u0142 firm\u0119 maklersk\u0105 dzia\u0142aj\u0105c\u0105 na granicy prawa i oszuka\u0142 tysi\u0105ce inwestor\u00f3w. \u201eWilk z Wall Street\u201d to pe\u0142na blichtru, szale\u0144stw i skandali opowie\u015b\u0107 o wzlotach i upadkach Belforta. Leonardo DiCaprio wciela si\u0119 w tytu\u0142owego bohatera, a film jest pe\u0142en zar\u00f3wno humoru, jak i dramatycznych zwrot\u00f3w akcji.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-video is-provider-youtube wp-block-embed-youtube wp-embed-aspect-16-9 wp-has-aspect-ratio\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<iframe loading=\"lazy\" title=\"The Wolf of Wall Street Official Trailer\" width=\"500\" height=\"281\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/iszwuX1AK6A?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" referrerpolicy=\"strict-origin-when-cross-origin\" allowfullscreen><\/iframe>\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>2. &#8222;Chciwo\u015b\u0107&#8221; (2011) \u2013 ang. &#8222;Margin Call&#8221;<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p>Re\u017cyseria: J.C. Chandor<br>Akcja filmu toczy si\u0119 w jednym z bank\u00f3w inwestycyjnych w przeddzie\u0144 wybuchu kryzysu finansowego w 2008 roku. \u201eChciwo\u015b\u0107\u201d opowiada o dylematach moralnych i desperackich decyzjach zarz\u0105du, kt\u00f3re doprowadzi\u0142y do za\u0142amania si\u0119 rynk\u00f3w. To intensywny, kameralny thriller o moralno\u015bci i chciwo\u015bci, z doskona\u0142\u0105 obsad\u0105, w kt\u00f3rej wyst\u0119puj\u0105 m.in. Kevin Spacey, Jeremy Irons i Paul Bettany.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-video is-provider-youtube wp-block-embed-youtube wp-embed-aspect-16-9 wp-has-aspect-ratio\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<iframe loading=\"lazy\" title=\"Margin Call (2011) Official HD Trailer Debut\" width=\"500\" height=\"281\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/IjZ-ke1kJrA?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" referrerpolicy=\"strict-origin-when-cross-origin\" allowfullscreen><\/iframe>\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>3. &#8222;The Big Short&#8221; (2015)<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p>Re\u017cyseria: Adam McKay<br>Oparty na ksi\u0105\u017cce Michaela Lewisa, film ten skupia si\u0119 na grupie inwestor\u00f3w, kt\u00f3rzy przewidzieli kryzys finansowy z 2008 roku spowodowany p\u0119kni\u0119ciem ba\u0144ki na rynku nieruchomo\u015bci. \u201eThe Big Short\u201d w humorystyczny spos\u00f3b t\u0142umaczy skomplikowane mechanizmy finansowe, kt\u00f3re doprowadzi\u0142y do najwi\u0119kszego krachu od czas\u00f3w Wielkiej Depresji. Obsada to m.in. Christian Bale, Steve Carell, Ryan Gosling i Brad Pitt.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-video is-provider-youtube wp-block-embed-youtube wp-embed-aspect-16-9 wp-has-aspect-ratio\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<iframe loading=\"lazy\" title=\"The Big Short Trailer (2015) \u2010 Paramount Pictures\" width=\"500\" height=\"281\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/vgqG3ITMv1Q?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" referrerpolicy=\"strict-origin-when-cross-origin\" allowfullscreen><\/iframe>\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>4. &#8222;Enron: The Smartest Guys in the Room&#8221; (2005)<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p>Re\u017cyseria: Alex Gibney<br>To dokument, kt\u00f3ry szczeg\u00f3\u0142owo analizuje skandal zwi\u0105zany z upadkiem ameryka\u0144skiej korporacji Enron, jednej z najwi\u0119kszych firm energetycznych na \u015bwiecie. Film ukazuje, jak Enron manipulowa\u0142 swoimi wynikami finansowymi i jak kadra zarz\u0105dzaj\u0105ca oszukiwa\u0142a inwestor\u00f3w, doprowadzaj\u0105c firm\u0119 do bankructwa i trac\u0105c miliardy dolar\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-video is-provider-youtube wp-block-embed-youtube wp-embed-aspect-16-9 wp-has-aspect-ratio\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<iframe loading=\"lazy\" title=\"Enron: The Smartest Guys in the Room (2005) Official Trailer #1 - Documentary HD\" width=\"500\" height=\"281\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/-w6duQhWuVk?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" referrerpolicy=\"strict-origin-when-cross-origin\" allowfullscreen><\/iframe>\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>5. Grecja: Europejska Pi\u0119ta Achillesa (2013)<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p>Re\u017cyseria: Oliver Toscer<\/p>\n\n\n\n<p>Historia kryzysu gospodarczego w Grecji. Gdy Grecja sta\u0142a na granicy bankructwa Olivier Toscer zacz\u0105\u0142 analizowa\u0107 mechanizmy polityczne i finansowe pa\u0144stwa, aby odkry\u0107 przyczyn\u0119 powstania d\u0142ugu publicznego o warto\u015bci 160% PKB. Od 1974 do 2004 roku Europa z bliska przygl\u0105da\u0142a si\u0119 greckim problemom ekonomicznym. W ci\u0105gu 20 lat Grecja otrzyma\u0142a ponad 80 miliard\u00f3w pomocy z Unii. Pieni\u0105dze te \u017ale rozdysponowano lub zdefraudowano. W 2009 roku minister finans\u00f3w Grecji postanowi\u0142 stawi\u0107 czo\u0142a rzeczywisto\u015bci &#8211; og\u0142osi\u0142 prawdziw\u0105 kwot\u0119 zad\u0142u\u017cenia kraju. By\u0142a ona dwukrotnie wi\u0119ksza ni\u017c si\u0119 spodziewano. Re\u017cyser filmu &#8222;Grecja, europejska pi\u0119ta Achillesa&#8221; szuka odpowiedzi na pytanie jak do tego dosz\u0142o.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-video is-provider-youtube wp-block-embed-youtube wp-embed-aspect-16-9 wp-has-aspect-ratio\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<iframe loading=\"lazy\" title=\"PL: Grecja: Europejska Pie\u0328ta Achillesa (2013) re\u017c. Oliver Toscer\" width=\"500\" height=\"281\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/gD9hNRuN31U?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" referrerpolicy=\"strict-origin-when-cross-origin\" allowfullscreen><\/iframe>\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p><strong>6. Superwizjer TVN: Wszystkie biznesy mistrza olimpijskiego, 2024<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-video is-provider-youtube wp-block-embed-youtube wp-embed-aspect-16-9 wp-has-aspect-ratio\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<iframe loading=\"lazy\" title=\"&quot;Wszystkie biznesy mistrza olimpijskiego&quot; - skr\u00f3t reporta\u017cu Superwizjera\" width=\"500\" height=\"281\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/szkV7GzF390?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share\" referrerpolicy=\"strict-origin-when-cross-origin\" allowfullscreen><\/iframe>\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\"><a href=\"https:\/\/docs.google.com\/forms\/d\/e\/1FAIpQLSe7AdYSeopHR768aboTS0HIH8_AXTnFeh8p7ULokObXshJ9tg\/viewform\"><strong>KONSULTACJE BIZNESOWE ONLINE. ZOBACZ TERMINY<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n<!-- AddThis Advanced Settings generic via filter on the_content --><!-- AddThis Share Buttons generic via filter on the_content -->","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Crowdfunding to jakby zbiera\u0107 na biznes w stylu: \u201eHej, mam genialny pomys\u0142! Dorzu\u0107cie si\u0119, a kiedy\u015b mo\u017ce b\u0119dziecie dumni, \u017ce [&hellip;]<!-- AddThis Advanced Settings generic via filter on get_the_excerpt --><!-- AddThis Share Buttons generic via filter on get_the_excerpt --><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":10645,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_exactmetrics_skip_tracking":false,"_exactmetrics_sitenote_active":false,"_exactmetrics_sitenote_note":"","_exactmetrics_sitenote_category":0,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","ast-disable-related-posts":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"jetpack_post_was_ever_published":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2}},"categories":[846,15,747,748],"tags":[94,2275,376,566],"class_list":["post-10644","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-blog-marketing-innowacje-trendy-rynkologia","category-innowacje-rynkologia-marketing-jacek-kotarbinski","category-marketing","category-trendy","tag-blog-o-marketingu","tag-inwestycje","tag-marketing","tag-rynkologia"],"aioseo_notices":[],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/kotarbinski.com\/blogomarketingu\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/fraudy-influencerow-blog-o-marketingu-jacek-kotarbinski.png","jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/paKYj5-2LG","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kotarbinski.com\/blogomarketingu\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10644","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kotarbinski.com\/blogomarketingu\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kotarbinski.com\/blogomarketingu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kotarbinski.com\/blogomarketingu\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kotarbinski.com\/blogomarketingu\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10644"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/kotarbinski.com\/blogomarketingu\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10644\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":10651,"href":"https:\/\/kotarbinski.com\/blogomarketingu\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10644\/revisions\/10651"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kotarbinski.com\/blogomarketingu\/wp-json\/wp\/v2\/media\/10645"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kotarbinski.com\/blogomarketingu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10644"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kotarbinski.com\/blogomarketingu\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10644"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kotarbinski.com\/blogomarketingu\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10644"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}