{"id":10994,"date":"2025-08-09T07:35:41","date_gmt":"2025-08-09T07:35:41","guid":{"rendered":"https:\/\/kotarbinski.com\/blogomarketingu\/?p=10994"},"modified":"2025-10-12T10:10:08","modified_gmt":"2025-10-12T10:10:08","slug":"kiedy-i-gdzie-po-raz-pierwszy-uzyto-slowa-marketing-jacek-kotarbinski-blog-o-marketingu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kotarbinski.com\/blogomarketingu\/kiedy-i-gdzie-po-raz-pierwszy-uzyto-slowa-marketing-jacek-kotarbinski-blog-o-marketingu\/","title":{"rendered":"Kiedy i gdzie po raz pierwszy u\u017cyto s\u0142owa \u201emarketing\u201d? | Jacek Kotarbi\u0144ski | Blog o Marketingu"},"content":{"rendered":"\r\n

Dzi\u015b s\u0142owo marketing<\/em> wywo\u0142uje skojarzenia z reklamami, social mediami, kolorowymi kampaniami i ca\u0142ym arsena\u0142em narz\u0119dzi sprzeda\u017cy. Jednak jego pocz\u0105tki si\u0119gaj\u0105 odleg\u0142ych czas\u00f3w, gdy o internecie nikt nawet nie \u015bni\u0142, a samo poj\u0119cie nie mia\u0142o jeszcze nic wsp\u00f3lnego z biznesowymi strategami.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n

Wbrew pozorom, \u201emarketing\u201d narodzi\u0142 si\u0119 nie w biurze reklamowym, ale\u2026 na \u0142amach teologicznego traktatu z XVI wieku. Historia tego s\u0142owa jest jak podr\u00f3\u017c w czasie przez j\u0119zyk, handel, moralno\u015b\u0107 i gospodark\u0119.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

W potocznym odbiorze s\u0142owo marketing<\/em> cz\u0119sto budzi skojarzenia z czym\u015b powierzchownym: reklam\u0105, sprzeda\u017cow\u0105 \u201enagonk\u0105\u201d czy wr\u0119cz manipulacj\u0105. To obraz podsycany przez filmy, memy i nieudane kampanie, w kt\u00f3rych krzykliwe has\u0142a zast\u0119puj\u0105 realn\u0105 warto\u015b\u0107. Efekt? Marketing bywa uto\u017csamiany z wciskaniem ludziom tego, czego nie potrzebuj\u0105.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n

Tymczasem marketing w uj\u0119ciu naukowym<\/strong> to zupe\u0142nie co\u015b innego. Jest nauk\u0105 ekonomiczn\u0105<\/strong>, ekonomi\u0105 rynku<\/strong>, a jego pole badania i dzia\u0142ania si\u0119ga znacznie dalej ni\u017c komunikacja reklamowa. W przeciwie\u0144stwie do mikroekonomii, kt\u00f3ra koncentruje si\u0119 na zachowaniach poszczeg\u00f3lnych podmiot\u00f3w gospodarczych, marketing zajmuje si\u0119 rozwojem rynk\u00f3w<\/strong> jako ca\u0142o\u015bci, patrz\u0105c na nie z perspektywy klienta<\/strong>. To oznacza, \u017ce marketing nie pyta tylko: \u201eJak sprzedawa\u0107 wi\u0119cej?\u201d, ale przede wszystkim: \u201eJak tworzy\u0107 warto\u015b\u0107, kt\u00f3ra odpowiada na realne potrzeby ludzi?\u201d.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Fundamentem tej nauki jest empatia konsumencka<\/strong> czyli umiej\u0119tno\u015b\u0107 zrozumienia, jak klient my\u015bli, czego pragnie, co go frustruje, a co inspiruje. Na tej bazie powstaje proces komercjalizacji warto\u015bci<\/strong>: przek\u0142adania pomys\u0142\u00f3w, innowacji i koncepcji na produkty i us\u0142ugi, kt\u00f3re realnie poprawiaj\u0105 \u017cycie u\u017cytkownik\u00f3w. Postrzegane powszechnie reklama, promocja czy PR to jedynie jedne z narz\u0119dzi, swoisty szczyt g\u00f3ry lodowej, pod kt\u00f3r\u0105 kryje si\u0119 ca\u0142a struktura bada\u0144, analiz, strategii i projektowania warto\u015bci rynkowej.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie prawdziwy marketing nie polega na manipulowaniu klientem, lecz na zarz\u0105dzaniu relacj\u0105 mi\u0119dzy potrzebami ludzi a mo\u017cliwo\u015bciami firm<\/strong>. Budowanie nowych rynk\u00f3w i zarz\u0105dzanie istniej\u0105cymi. Marketing jest jedn\u0105 z najbardziej interdyscyplinarnych i strategicznych nauk ekonomicznych.\u00a0<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n

\r\n\r\n\r\n

\u00a0<\/strong>Pobierz fragment ksi\u0105\u017cki \u201cInfluencer marketing czyli ekonomia tw\u00f3rc\u00f3w XXI wieku\u201d<\/strong><\/a><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

\u00a0Jeste\u015b na\u00a0LinkedIn?\u00a0<\/strong>SUBSKRYBUJ BIULETYN MARKETERA<\/strong><\/a>\u00a0<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

\u00a0<\/strong>Rozwijasz mark\u0119? Zapraszam na\u00a0konsultacje online<\/strong><\/a>\u00a0<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n

\r\n\r\n\r\n

1561 \u2013 narodziny s\u0142owa w Londynie<\/strong><\/h2>\r\n\r\n\r\n\r\n

Wed\u0142ug Oxford English Dictionary (OED)<\/strong> i Merriam-Webster<\/strong>, pierwsze udokumentowane u\u017cycie s\u0142owa marketing<\/em> (w oryginalnej pisowni markettinges<\/em>) pochodzi z roku 1561<\/strong>. Pojawi\u0142o si\u0119 ono w angielskim t\u0142umaczeniu dzie\u0142a The Institution of Christian Religion<\/em> autorstwa Jana Kalwina, prze\u0142o\u017conego przez prawnika i pisarza Thomasa Nortona<\/strong>.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Oryginalny cytat z przek\u0142adu Nortona, w brzmieniu zachowanym w literaturze j\u0119zykoznawczej, wygl\u0105da tak:<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

\u201cHow filthy markettinges they use, how unhonest gaines they make with their massinges.\u201d
<\/em> (\u201eJak plugawych targ\u00f3w si\u0119 dopuszczaj\u0105, jak nieuczciwe zyski osi\u0105gaj\u0105 dzi\u0119ki swym mszo\u0142om.\u201d)1<\/a><\/sup><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

W tym kontek\u015bcie markettinges<\/em> oznacza\u0142o po prostu \u201etargi\u201d, \u201etransakcje handlowe\u201d, ale nacechowane negatywnie \u2014 jako handel nieuczciwy, zwi\u0105zany z moralnym zepsuciem i nadu\u017cyciami religijnymi.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Nie biznes, lecz kazanie<\/strong><\/h2>\r\n\r\n\r\n\r\n

W XVI wieku s\u0142owo \u201emarketing\u201d (jeszcze w dawnej formie) nie by\u0142o terminem ekonomicznym. Odnosi\u0142o si\u0119 do praktyk handlowych jako elementu \u017cycia spo\u0142ecznego i religijnego. Norton, t\u0142umacz\u0105c Kalwina, krytykowa\u0142 chciwo\u015b\u0107 i wykorzystywanie wiary do zysk\u00f3w, a \u201emarkettinges\u201d<\/em> sta\u0142y w jednym szeregu z \u201emassinges\u201d<\/em> (mszo\u0142ami), kt\u00f3re Kalwin uwa\u017ca\u0142 za skomercjalizowane i wypaczone.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

To wa\u017cna lekcja: zanim marketing<\/em> sta\u0142 si\u0119 synonimem kreatywno\u015bci i sprzeda\u017cy, bywa\u0142 s\u0142owem o wyd\u017awi\u0119ku moralnie pot\u0119piaj\u0105cym<\/strong>.<\/p>\r\n\r\n\r\n

\r\n\r\n\r\n

\u00a0<\/strong>Pobierz fragment ksi\u0105\u017cki \u201cInfluencer marketing czyli ekonomia tw\u00f3rc\u00f3w XXI wieku\u201d<\/strong><\/a><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

\u00a0Jeste\u015b na\u00a0LinkedIn?\u00a0<\/strong>SUBSKRYBUJ BIULETYN MARKETERA<\/strong><\/a>\u00a0<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

\u00a0<\/strong>Rozwijasz mark\u0119? Zapraszam na\u00a0konsultacje online<\/strong><\/a>\u00a0<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n

\r\n\r\n\r\n

Jak wygl\u0105da\u0142o \u017cycie \u201emarketingowe\u201d w XVI wieku?<\/strong><\/h2>\r\n\r\n\r\n\r\n

\u017beby zrozumie\u0107 ten kontekst, trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce w Anglii XVI wieku rynek (ang. market<\/em>) by\u0142 miejscem centralnym w \u017cyciu miasta lub wsi. Handel dotyczy\u0142 nie tylko \u017cywno\u015bci czy rzemios\u0142a. Wchodzi\u0142y w to tak\u017ce praktyki zwi\u0105zane z religi\u0105, np. sprzeda\u017c odpust\u00f3w czy relikwii, kt\u00f3re krytykowali reformatorzy.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

S\u0142owo markettinges<\/em> mog\u0142o wi\u0119c odnosi\u0107 si\u0119 do rzeczywistych transakcji na targach i jarmarkach, dzia\u0142a\u0144 quasi-handlowych w obr\u0119bie ko\u015bcio\u0142a (sprzeda\u017c us\u0142ug religijnych) jak te\u017c metaforycznych \u201etarg\u00f3w\u201d dusz i sumie\u0144.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

XIX wiek \u2013 narodziny nowoczesnego znaczenia<\/strong><\/h2>\r\n\r\n\r\n\r\n

Cho\u0107 s\u0142owo funkcjonowa\u0142o w j\u0119zyku od XVI wieku, dopiero pod koniec XIX stulecia zacz\u0119\u0142o nabiera\u0107 nowego, bli\u017cszego nam sensu. Oko\u0142o 1897 roku<\/strong> w prasie i publikacjach handlowych zacz\u0119to u\u017cywa\u0107 marketing<\/em> w znaczeniu \u201eproces planowania sprzeda\u017cy, dystrybucji i reklamy\u201d.<\/em><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

Przyk\u0142ady z epoki pokazuj\u0105, \u017ce na pocz\u0105tku chodzi\u0142o o fizyczne dostarczanie towaru na rynek (taking goods to market<\/em>), a p\u00f3\u017aniej o sztuk\u0119 nak\u0142aniania ludzi do zakupu. Wreszcie powsta\u0142 ca\u0142y system zarz\u0105dzania relacjami z klientami,\u00a0<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

XX wiek \u2013 marketing na uniwersytecie<\/strong><\/h2>\r\n\r\n\r\n\r\n

Na prze\u0142omie lat 1906\u20131911 s\u0142owo \u201emarketing\u201d zacz\u0119\u0142o wchodzi\u0107 do j\u0119zyka akademickiego w USA. W 1909 roku na Harvard University uruchomiono pierwszy kurs z marketingu. W 1915 profesor Melvin T. Copeland<\/strong> u\u017cywa\u0142 terminu w wyk\u0142adach i podr\u0119cznikach, kszta\u0142tuj\u0105c jego wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 definicj\u0119. Od tego momentu marketing<\/em> sta\u0142 si\u0119 dziedzin\u0105 wiedzy i praktyki i przesta\u0142 by\u0107 tylko opisem czynno\u015bci handlowych, a sta\u0142 si\u0119 nauk\u0105 o rynku.\u00a0<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

W 2014 roku u\u017cy\u0142em s\u0142owa \u201crynkologia\u201d w swojej ksi\u0105\u017cce \u201cSztuka rynkologii\u201d<\/a><\/strong>, kt\u00f3ra zosta\u0142a bestsellerem i zosta\u0142a uznana za jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych ksi\u0105\u017cek o marketingu, wydanych w Polsce po 1990 roku.\u00a0 Matk\u0105 Chrzestn\u0105 Rynkologii jest Jolanta Tkaczyk, Profesor Akademii Leona Ko\u017ami\u0144skiego w Katedrze Marketingu od lat prowadz\u0105ca stron\u0119 rynkologia.pl. Sama nazwa powsta\u0142a w 2000 roku, gdy szuka\u0142a adresu domeny internetowej. Jak wspomina, nie czuje si\u0119 jedyn\u0105 autork\u0105, a okre\u015blenie narodzi\u0142o si\u0119 w rozmowach z przyjaci\u00f3\u0142mi, kt\u00f3rzy wsp\u00f3lnie zastanawiali si\u0119, jak przet\u0142umaczy\u0107 s\u0142owo marketing na j\u0119zyk polski. Trudno dzi\u015b wskaza\u0107 jednoznacznego tw\u00f3rc\u0119, by\u0142 to zbiorowy wysi\u0142ek, ale to ona podj\u0119\u0142a si\u0119 trudu upowszechnienia poj\u0119cia. Efektem tych poszukiwa\u0144 sta\u0142o si\u0119 s\u0142owo \u201crynkologia\u201d i po\u0142\u0105czenie polskiego \u201erynek\u201d z naukowym przyrostkiem \u201e-logia\u201d.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

W potocznym odbiorze marketing wci\u0105\u017c bywa kojarzony z nachaln\u0105 reklam\u0105, manipulacj\u0105 czy \u201ewciskaniem\u201d zb\u0119dnych rzeczy. Takie spojrzenie jest jednak uproszczeniem, kt\u00f3re zaciemnia prawdziw\u0105 natur\u0119 tej dziedziny. Rynkologia przypomina, \u017ce marketing to przede wszystkim ekonomia rynku i strategiczne zarz\u0105dzanie relacjami mi\u0119dzy potrzebami konsument\u00f3w a mo\u017cliwo\u015bciami firm.<\/strong> Reklama, promocja czy PR s\u0105 tu tylko narz\u0119dziami, a celem jest tworzenie i rozw\u00f3j warto\u015bci, kt\u00f3re buduj\u0105 d\u0142ugotrwa\u0142e zaufanie i korzy\u015bci dla obu stron.<\/p>\r\n\r\n\r\n

\r\n\r\n\r\n

\u00a0<\/strong>Pobierz fragment ksi\u0105\u017cki \u201cInfluencer marketing czyli ekonomia tw\u00f3rc\u00f3w XXI wieku\u201d<\/strong><\/a><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

\u00a0Jeste\u015b na\u00a0LinkedIn?\u00a0<\/strong>SUBSKRYBUJ BIULETYN MARKETERA<\/strong><\/a>\u00a0<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n

\u00a0<\/strong>Rozwijasz mark\u0119? Zapraszam na\u00a0konsultacje online<\/strong><\/a>\u00a0<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n

\r\n\r\n\r\n

Dlaczego ta historia jest ciekawa?<\/strong><\/h2>\r\n\r\n\r\n\r\n
    \r\n
  1. Pokazuje ewolucj\u0119 j\u0119zyka<\/strong> \u2013 od pejoratywnego \u201eplugawych targ\u00f3w\u201d po szanowan\u0105 dziedzin\u0119 wiedzy.<\/li>\r\n\r\n\r\n\r\n
  2. \u0141\u0105czy religi\u0119 i handel<\/strong> \u2013 pierwszy \u201emarketing\u201d nie mia\u0142 nic wsp\u00f3lnego z billboardami, ale z krytyk\u0105 komercjalizacji wiary.<\/li>\r\n\r\n\r\n\r\n
  3. Udowadnia, \u017ce s\u0142owa \u017cyj\u0105 d\u0142u\u017cej ni\u017c ich znaczenia<\/strong> \u2013 forma markettinges<\/em> z XVI wieku brzmi dzi\u015b archaicznie, ale jej rdze\u0144 przetrwa\u0142 bez zmian.<\/li>\r\n<\/ol>\r\n\r\n\r\n\r\n

    Gdzie to sprawdzi\u0107?<\/strong><\/h2>\r\n\r\n\r\n\r\n